Χρόνια Πολλά Μπάμπη ! Να είσαι πάντα αστείρευτη πηγή χιούμορ

 

Χιούμορ  α λα Ελληνικά .

Στην εποχή μας  διαπιστώνεται η  ανάγκη ενός λαού   για χιούμορ ,που να  τον  ενεργοποιεί ,να  τον …ζωογονεί  …  και όχι   απλά  να τον  ο λυτρώνει. Ας διαλύσουμε μια μεγάλη παρεξήγηση ανάμεσα στο χιούμορ και  τη σάτιρα .

 «…Το χιούμορ είναι προϊόν μεγάλης παράδοσης  και καλλιέργειας ..Χαρακτηρίζει λαούς  προηγμένους κοινωνικά και πολιτιστικά ,με μακρά ύπαρξη ελεύθερων   θεσμών
Δεν λοιδορεί τον άλλον !
.Όπου  λείπουν αυτές  οι προϋποθέσεις ,το χιούμορ δένεται με μια αβάσταχτη  πίκρα που φτάνει στα όρια του λυγμού . Στην πρώτη κατηγορία   ανήκει το Βρετανικό χιούμορ ,στη δεύτερη  το χιούμορ του Τσέχωφ ,μια κατάσταση ιδιότυπη ,που λειτουργεί  εκεί που ανοίγεται η άβυσσος της απελπισίας για την μοίρα του ανθρώπου και τη σκληρότητα του ανηλεούς κατεστημένου ..

 

Η σάτιρα είναι κάτι διαφορετικό .Μοιάζει με οργισμένο μαστίγιο που καταφέρεται στη ράχη  μιας άδικης και αυταρχικής κοινωνίας ,που χρειάζεται  γερά κότσια  για να το κρατήσει  κανείς και να το χρησιμοποιήσει . Δεν είναι βέβαια ο κοινωνικός δυναμίτης που ανατινάσσει εκ βάθρων το κατεστημένο κάθε εποχής .Είναι ωστόσο ,σίγουρος δείκτης  που μας προϊδεάζει  ότι νέες συνθήκες νέες   ιδέες  και νέοι άνθρωποι χτυπούν την πόρτα της ιστορίας . Η σάτιρα είναι πρόκληση και μάχη  ,σε αντίθεση με το χιούμορ που είναι χαμηλόφωνο υπαινικτικό σχόλιο .Τέτοιο χιούμορ έχουμε  στην Ελλάδα ,είναι το αγαθό μοναστηρίσιο χιούμορ του Παπαδιαμάντη .Πείτε μου όμως  με το χέρι στην καρδιά είναι  κατάλληλο  για την κοινωνική κριτική , που επωμίζεται ο λόγος και  η σάτιρα του Ροϊδη  ή του Βάρναλη, που    είναι ένα διαρκές μαστίγωμα  και μια ατέρμονη πρόκληση που εξαγριώνει το κατεστημένο και ανάβει τα αίματα ……»

Αυτά ανέφερε  πριν χρόνια σε μια ομιλία του για την σάτιρα και το χιούμορ ο ιστορικός Τάσος Βουρνάς . Όταν μιλάμε  για  σάτιρα  σαφώς δεν  εννοούμε  τα  αθώα  αστειάκια της Τι-Βι   που προκαλούν ένα γελοίο γέλιο , που λοιδορούν πρόσωπα και καταστάσεις ,καθώς  καταγγέλουν εξουσίες φανερές και αφανείς ανάλογα με τα πιστεύω των δημιουργών τους  .

Για μας  το χιούμορ  θα είναι  πάντα καρπός αυτογνωσίας  αλλά και γνώστης των ανθρωπίνων σχέσεων  αλλά και της ιστορίας της ίδιας .Δεν επιθυμούμε να   στοχεύει    στο να πλήξει τον άλλο λοιδορώντας τον ή διακωμωδώντας τον  ,την «εργασία» αυτή  ας την  αναλάβουν   ειδικότεροι οι ανεκδοτολόγοι .

Για  μας   το χιούμορ  θα είναι  πάντα η βαθύτερη έκφραση της πίκρας μας .Ο υπαινιγμός για το πώς θα μπορούσε  να είναι η ζωή μας σε σχέση με το χάλι εντός του οποίου κατοικούμε .

Στην Ελλάδα συμβαίνει το παράδοξο ότι  ενώ θα έπρεπε να  πλημμυρίζουμε στο χιούμορ λόγω της Αριστοφανικής παράδοσης μας  ,παραδοθήκαμε στην αστειότητα ,στην απλή λοιδορία στη χαιρεκακία ενίοτε για  στην αστεία θέση του διπλανού  μας .

Αυτό συμβαίνει γιατί ,πιθανώς μας στέρησαν  την γνώση  και την δυνατότητα της αυτογνωσίας μας. Το χιούμορ περιορίστηκε σε λίγους ευφυείς συγγραφείς και  σε ακόμη πιο ελάχιστους καλλιτέχνες ,σε ότι αφορά την αντιστασιακή του δομή και την ανατρεπτικότητα  του .

Το ανατρεπτικό χιούμορ περιορίστηκε σε  παρέες .Το χιούμορ ή θα είναι ανατρεπτικό ή δεν  θα υφίσταται ως χιούμορ. Δεν γίνεται να γελάμε  ανώδυνα με το τίποτα! Δεν μπορούμε να γελάμε με την κατάσταση των διπλανών μας .

Το χιούμορ δεν έχει κατά ανάγκην σχέση με το γέλιο ,αλλά με ένα  καθαρό γέλιο, με αυτό  που βυθίζεται στην πικρία και ρέει άφθονο  στο πρόσωπο: στη βαθυστόχαστη ματιά ,στις όμορφες ρυτίδες ,στο ωραίο χαμόγελο και  στο τρανταχτό γέλιο.

Το χιούμορ το αντιλαμβανόμαστε σαν την ακονισμένη ευαισθησία του παρατηρητή,του αναλυτή, του πολίτη ,του καλλιτέχνη του ποιητή, των εργαζομένων ,όλων όσων δεν έπαψαν  να συμμετέχουν   στα κοινά  και να αρθρώνου λόγο ,να κρατούν στάση απέναντι στα δρώμενα  και στις καταπιεστικές και ανελεύθερες αποφάσεις αλλά και στο λαϊκίστικο λόγο.

Δεν λυτρώνει το χιούμορ  αλλά ενεργοποιεί .Διατηρεί ενεργό  τον «κάτοχό» του  και τον επιφορτίζει  με υποχρεώσεις .Δεν λυτρώνει αλλά  ζωογονεί , ζωπυρώνει  και είναι η θρυαλλίδα  της εξέγερσης .

Η εξουσία ουδέποτε φοβήθηκε το «οξύ»  και  «καυστικό» χιούμορ  των γελοιογράφων .Αλλά και η σκιτσογραφία και η ποίηση και ο  λόγος των πνευματικών ανθρώπων ,παρα τον πλούτο της πολιτικής επικαιρότητας έχει βουτηχτεί στην αδράνεια  και στη αφωνία . Γλυκανάλατες σούπες παντού και ανώδυνες επιθεωρησιακές προσεγγίσεις .

Αλλά πώς να αναδυθεί το χιούμορ  όταν οι διανοούμενοι  και οι κάθε λογής καλλιτέχνες που σιτίζονται από το κράτος   δεν τολμούν να  υψώσουν  ένα μέτωπο κατά  της βίας  που να σπάσει τη σιωπή  και   να αντισταθούν στον  εκφασισμό  της κοινωνίας. Αλλά και   να στηρίξουν  αληθινές μεταρρυθμίσεις σε σύγκρουση  με τον λαϊκισμό και το μεταμφιεσμένο πρόσωπο της συντήρησης !..

Πηγή: Ελευθεροτυπία .

Για την αντιγραφή  Παπακωνσταντίνου Δημήτρης .